Odkrycie najstarszego znanego kościoła chrześcijańskiego w Armenii

W starożytnym mieście Artaksata, położonym na terenie dzisiejszej Armenii, archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia, które rzuca nowe światło na początki chrześcijaństwa w tym regionie. Wspólny zespół badawczy z Niemiec i Armenii, działający w ramach projektu wykopaliskowego prowadzonego od 2018 roku, natrafił na pozostałości wczesnochrześcijańskiego kościoła datowanego na IV wiek n.e. Znalezisko to, stanowiące dowód na bogatą historię chrześcijaństwa w Armenii, jest uznawane za najstarszy udokumentowany archeologicznie kościół w tym kraju.

Artaksata – historyczna metropolia Armenii

Artaksata, założona w II wieku p.n.e., była jednym z najważniejszych miast starożytnej Armenii, pełniąc funkcję stolicy przez niemal sześć wieków. Miasto rozkwitało szczególnie w okresie hellenistycznym, stając się ważnym centrum politycznym i kulturalnym. To właśnie tutaj, według ormiańskiej tradycji, św. Grzegorz Oświeciciel w 301 roku nawrócił króla Tiridatesa III na chrześcijaństwo, co uczyniło Armenię pierwszym chrześcijańskim państwem na świecie. Znalezisko kościoła w Artaksacie jest więc nie tylko ważnym odkryciem archeologicznym, ale również potwierdzeniem głęboko zakorzenionej w tym regionie tradycji chrześcijańskiej.

Ośmiokątny kościół – unikatowa architektura

Odkryty kościół wyróżnia się nietypową ośmiokątną konstrukcją, co czyni go wyjątkowym na tle innych wczesnochrześcijańskich budowli z tego okresu. Ośmiokątna forma budynku, o średnicy około 30 metrów, z dodatkowymi rozszerzeniami w kształcie krzyża, jest typowa dla budowli pamiątkowych w regionie wschodniego Morza Śródziemnego, ale wcześniej nie była znana w Armenii. Badacze odkryli pozostałości drewnianej platformy, datowane metodą radiowęglową na połowę IV wieku, co potwierdza wczesnochrześcijańską genezę budowli. Wewnątrz kościoła znaleziono również fragmenty terakotowych płytek oraz marmuru, które sugerują, że wnętrze budynku było bogato zdobione, a materiały do budowy sprowadzono z odległych regionów basenu Morza Śródziemnego.

Znaczenie odkrycia dla badań nad chrześcijaństwem w Armenii

Odkrycie w Artaksacie ma ogromne znaczenie dla badań nad wczesnym chrześcijaństwem nie tylko w Armenii, ale i w całym regionie Kaukazu. Wcześniej badacze opierali się głównie na tekstach pisanych, które wskazywały na chrystianizację Armenii na początku IV wieku. Jednak brakowało namacalnych dowodów archeologicznych potwierdzających tę tezę. Znalezienie ośmiokątnego kościoła stanowi więc przełomowe odkrycie, które uzupełnia luki w wiedzy o tym okresie.

Profesor Achim Lichtenberger z Uniwersytetu w Münster, jeden z głównych badaczy projektu, podkreślił, że to znalezisko jest „sensacyjnym dowodem na wczesne chrześcijaństwo w Armenii”. Typologia budowli oraz jej zbliżenie do wzorców architektonicznych znanych z regionu wschodniego Morza Śródziemnego wskazuje na ścisłe związki kulturowe i religijne między Armenią a innymi wczesnochrześcijańskimi wspólnotami tego regionu.

Kontynuacja badań

Projekt badawczy w Artaksacie, finansowany przez Niemiecką Fundację Badań Naukowych oraz Narodową Akademię Nauk Armenii, zakłada dalsze wykopaliska w poszukiwaniu nowych informacji na temat historii tego miejsca. Archeolodzy planują kontynuować prace, aby odkryć więcej szczegółów dotyczących architektury kościoła oraz dowiedzieć się, komu była poświęcona ta świątynia.

Ważnym elementem badań będzie również analiza historycznych źródeł związanych z postacią św. Grzegorza Oświeciciela oraz jego roli w nawróceniu Armenii na chrześcijaństwo. W tym kontekście odkrycie kościoła może dostarczyć nowych danych na temat wczesnych form chrześcijańskiego kultu w tym regionie oraz roli, jaką odgrywała Armenia w szerzeniu chrześcijaństwa w świecie antycznym.

Znaczenie Artaksaty dla historii Armenii

Artaksata, jako starożytna stolica Armenii, była świadkiem wielu ważnych wydarzeń politycznych, religijnych i kulturalnych. Jej znaczenie jako centrum władzy oraz miejsce przełomowych momentów w historii Armenii, takich jak nawrócenie króla Tiridatesa III, sprawia, że każde odkrycie archeologiczne w tym miejscu ma ogromne znaczenie nie tylko dla Armenii, ale i dla światowego dziedzictwa kulturowego.

Dalsze badania w tym regionie mogą przynieść kolejne sensacyjne odkrycia, które jeszcze bardziej wzbogacą naszą wiedzę o historii tego miejsca i jego wpływie na rozwój chrześcijaństwa w starożytnym świecie.

fot. MEDIACRAT; Wikipedia; Creative Commons Uznanie autorstwa–na tych samych warunkach 3.0 niezlokalizowana, 2.5 zlokalizowana, 2.0 zlokalizowana oraz 1.0 zlokalizowana.

źródło:

1. Uniwersytet w Münsterze

2. Arkeonews