Poszukiwania.pl

23 listopada 1971 r. Rada Ministrów uchwałą nr 256/1 uchyliła uchwały Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z dnia 26 września 1946 roku pozbawiające obywatelstwa polskiego 76 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Dwiema uchwałami z 26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej Edwarda Osóbki-Morawskiego pozbawił z dniem 6 września obywatelstwa polskiego 76 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Jedną uchwałą pozbawiono obywatelstwa i stopnia generała tylko Władysława Andersa, a drugą – oficerów, którzy wstąpili do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Tym samym gen. Stanisław Maczek (dowódca I Korpusu Polskiego), gen. Stanisław Kopański (szef Sztabu Naczelnego Wodza), gen. Antoni Chruściel (m.in. dowódca powstania warszawskiego) i wielu innych zostało uznanych za wrogów Polski Ludowej. Warto podkreślić, że rządzący Polską komuniści wykorzystali zapis z ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim. Oznaczało to, że przyjęcie innego obywatelstwa albo przyjęcie bez zgody polskich władz urzędu innego państwa lub wstąpienie do obcej armii oznaczać będzie utratę obywatelstwa polskiego. Wydane orzeczenie o utracie obywatelstwa nie rozciągało się na żony i dzieci.

Pod koniec 1945 r. Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie liczyły blisko 250 tys. żołnierzy. Mniej niż połowa (szacuje się, że ok. 105 tys.) zdecydowała się powrócić do Polski. Natomiast pozostali żołnierze byli negatywnie nastawieni do powrotu Polski opanowanej przez komunistów. Do wielu z nich docierały informacje z kraju, że komuniści prześladują powracających z zachodu żołnierzy walczących u boku Aliantów.

Wstąpienie polskich oficerów do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPiR, ang. Polish Resettlement Corps) na terytorium Wielkiej Brytanii lub poza jego granicami komuniści potraktowali jako zdradę i ukarali winnych, odbierając obywatelstwo polskie. Jednak decyzję o jego odebraniu podjęto na podstawie przekazanej przez stronę brytyjską listy oficerów, którzy wstąpili już do tego Korpusu. Lista nie obejmowała gen. Władysława Andersa, który nie wstąpił do PKPiR, tylko był jego współorganizatorem.

Ostatecznie w ewidencji PKPiR znalazło się 120 tys. osób, a poza nim występowało 9 tys. osób. PKPiR nie był jednostką wojskową, był przeznaczony dla przysposobienia zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych do życia cywilnego. W jego ramach żołnierze – członkowie Korpusu mogli w dowolnym terminie wrócić do Polski, emigrować do innych krajów, zaciągnąć się do armii brytyjskiej (według obowiązujących tu kryteriów) lub podjąć pracę zawodową. Zasadniczą działalność Korpus zakończył w 1949 r. W ostatnim momencie jego funkcjonowania jego stan wynosił około 13 tys. żołnierzy, w tym około 6 tys. oficerów. W większości przypadków udali się oni do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i państw Ameryki Południowej.

Dopiero po 25 latach 23 listopada 1971 r. Rada Ministrów uchwałą nr 256/1 uchyliła uchwały Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z dnia 26 września 1946 r. pozbawiające obywatelstwa polskiego 76 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wielu z nich nie doczekało tego momentu – gen. Władysławowi Andersowi obywatelstwo przywrócono dopiero uchwałą Rady Ministrów z dnia 15 marca 1989 r., a więc po jego śmierci (zmarł w 1970 r.).

źródło: IPN