Odkrycia archeologiczne z południowego Omanu zmieniają wyobrażenia o życiu neolitycznych społeczności w suchym pasie Starego Świata. Badania w Wadi Nafūn ujawniają, że około 7000 lat temu ludzie zamieszkujący wnętrze pustyni systematycznie polowali na rekiny, czyniąc z nich podstawę swojej diety. To świadectwo zaskakującej adaptacji, organizacji i wiedzy ekologicznej w jednym z najbardziej wymagających środowisk epoki.
Stanowisko w Wadi Nafūn, położone na terenie dzisiejszego Oman, okazało się najstarszym znanym zbiorowym neolitycznym grobowcem megalitycznym w południowej Arabii. Od 2020 roku wykopaliska prowadzone przez międzynarodowy zespół badaczy odsłaniają monumentalny kompleks kamiennych kurhanów, wzniesionych z lokalnego wapienia i dolomitu. Jeden z nich krył szczątki ponad siedemdziesięciu osób – kobiet, mężczyzn i dzieci – składane tu przez ponad trzy stulecia.
Datowanie radiowęglowe, skorygowane o wyraźny efekt zbiornika morskiego, umiejscawia użytkowanie nekropolii we wczesnym neolicie, w pierwszej połowie V tysiąclecia p.n.e. Skala założenia oraz jego długotrwałe użytkowanie wskazują na istnienie rozbudowanych więzi społecznych i wspólnej tradycji rytualnej, wykraczającej poza jedną niewielką grupę osadniczą. Jak podkreśla kierująca projektem dr Alžběta Danielisová, był to krajobraz ceremonialny, do którego powracano, podtrzymując wspólne wierzenia i tożsamość.
Najbardziej zaskakujące wnioski przyniosły analizy bioarcheologiczne. W suchym klimacie południowej Arabii materiały organiczne rzadko się zachowują, dlatego badacze skoncentrowali się na bioapatycie – mineralnym składniku kości i zębów. Próbki trafiły do laboratoriów w Czechach i Niemczech, w tym do Instytutu Chemii Maxa Plancka w Moguncji, gdzie przeprowadzono zaawansowane analizy stabilnych izotopów węgla, tlenu, strontu i azotu.
Uzyskane wyniki ujawniły dietę opartą w niezwykle wysokim stopniu na zasobach morskich, mimo że stanowisko leży daleko od wybrzeża. Szczególnie podwyższone wartości izotopów azotu wskazują na spożywanie białka pochodzącego z samego szczytu morskiego łańcucha pokarmowego.
Interpretacja danych izotopowych prowadzi do wniosku, że mięso rekina nie było dodatkiem ani okazjonalnym uzupełnieniem jadłospisu. Jak zauważa antropolog dr Jiří Šneberger, wartości te najlepiej tłumaczy regularne spożywanie dużych drapieżników morskich, najprawdopodobniej rekinów.
Potwierdzeniem tej tezy są znaleziska archeologiczne z samego grobowca: wisiorki wykonane z zębów rekina, zęby rekina tygrysiego, kolce płaszczek oraz artefakty związane z rybołówstwem. Przedmioty te wskazują na relację jednocześnie praktyczną i symboliczną, łączącą społeczność z potężnymi zwierzętami morza. Jeśli interpretacje badaczy się utrzymają, Wadi Nafūn dostarcza najstarszego bezpośredniego dowodu systematycznych polowań na rekiny w suchym pasie Starego Świata.
Analiza mikroskopowych śladów zużycia zębów pochowanych osób odsłania kolejną warstwę życia codziennego. Charakterystyczne wzorce starcia sugerują, że zęby były wykorzystywane nie tylko do jedzenia, lecz także jako narzędzia – być może do obróbki skór, włókien lub sprzętu rybackiego. Trwające badania kamienia nazębnego mogą w przyszłości dostarczyć bezpośrednich dowodów biomolekularnych, w tym potencjalnych śladów tkanek rekina, jednak na tym etapie pozostają one w toku.
Izotopy strontu i tlenu pozwoliły zrekonstruować wzorce mobilności. Nie wszyscy pochowani dorastali w bezpośrednim otoczeniu Wadi Nafūn; część spędziła dzieciństwo nawet kilkadziesiąt kilometrów dalej. Świadczy to o regularnych przemieszczeniach między strefą śródlądową a wybrzeżem Morza Arabskiego lub o istnieniu sieci wymiany łączących te obszary.
Taka mobilność tłumaczy dostęp do zasobów morskich i wskazuje na elastyczną strategię gospodarczą, łączącą różne nisze ekologiczne w spójny system przetrwania.
Przez dekady neolityczne społeczności suchych regionów przedstawiano jako marginalne i szczególnie podatne na kryzysy środowiskowe. Dane z Wadi Nafūn podważają ten obraz. Ukazują grupy zdolne do łączenia łowiectwa, zbieractwa, pasterstwa i intensywnej eksploatacji mórz w złożoną, odporną strategię życia.
Badanie opublikowane w recenzowanym czasopiśmie Antiquity podkreśla, że innowacyjność i wiedza ekologiczna pozwalały tym społecznościom nie tylko przetrwać, lecz także skutecznie funkcjonować w środowisku uznawanym wcześniej za skrajnie niegościnne.
Wadi Nafūn wyrasta dziś na stanowisko o znaczeniu globalnym dla badań nad prehistorią. Monumentalna architektura, długotrwałe użytkowanie rytualne i precyzyjne dane bioarcheologiczne tworzą rzadko spotykaną całość, pozwalającą zajrzeć w życie ludzi żyjących na styku pustyni i morza. Historia neolitycznych łowców rekinów z południowej Arabii przypomina, że granice ludzkiej adaptacji były znacznie szersze, niż przez długi czas sądzono.
źródło: Archeologický Ústav AV ČR
fot. Archeologický Ústav AV ČR
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl