Uroczystości upamiętniające ofiary tzw. operacji polskiej NKWD – Warszawa, 11 sierpnia 2023 r.

11 sierpnia 2023 r. o godz. 10.00 w Warszawie, przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie (Muranowska 2, 00-209 Warszawa) odbędzie się uroczystość upamiętniająca tysiące ofiar tzw. operacji polskiej przeprowadzonej przez NKWD w latach 1937–1938, w której zamordowano co najmniej 111 tys. Polaków. W wydarzeniu organizowanym przez Instytut Pamięci Narodowej weźmie udział zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

W trakcie uroczystości duchowni kościoła rzymskokatolickiego, prawosławnego oraz ewangelickiego pomodlą się w intencji ofiar sowieckiego ludobójstwa. Przedstawiciele władz państwowych, samorządowych oraz wojskowych złożą wieńce przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.

***

Po klęsce w wojnie z Rzeczpospolitą w bolszewickim kierownictwie narodziła się koncepcja zsowietyzowania Polaków pozostałych na wschód od linii granicznej wyznaczonej Traktatem Ryskim. Zamierzano uczynić z nich komunistycznych janczarów przydatnych w kolejnej zbrojnej konfrontacji z Polską. Wyznaczono dwa polskie Rejony Narodowe: w 1925 tzw. MARCHLEWSZCZYZNĘ na Ukrainie i w 1932 DZIERŻYŃSZCZYZNĘ na Białorusi, gdzie osiedlano polskie rodzinny poddawane głębokiej indoktrynacji komunistycznej. Okazało się jednak, że Polacy są odporni na propagandę i nie zamierzają porzucić wiary i tradycji narodowych.

W połowie lat trzydziestych ubiegłego wieku rozpoczęły się deportacje ludności polskiej z terenów, które po traktacie ryskim z 1921 r. znalazły się w granicach Związku Sowieckiego. Na podstawie uchwały Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 28 kwietnia 1936 r. około 50 tys. Polaków wywieziono na Syberię i do Kazachstanu. „Ostateczne rozwiązanie” kwestii polskiej przyniósł rozkaz numer 00485 z 11 sierpnia 1937 r., wydany przez komisarza spraw wewnętrznych Nikołaja Jeżowa i zatwierdzony przez Stalina oraz Biuro Polityczne WKP(b). Polaków w Związku Sowieckim uznano za szpiegów „warszawskiego wywiadu”, co było uzasadnieniem dla przystąpienia do „całkowitej likwidacji […] podstawowych zasobów ludzkich polskiego wywiadu w ZSRS”. Akcję przeprowadzono w zawrotnym tempie, wyroki śmierci wydawane w obwodowych komendach NKWD przed wykonaniem miały być zatwierdzane w Moskwie, ale ze względu na narzucone normy do centrali wysyłano listy nazwisk już rozstrzelanych osób – niejednokrotnie po 2 tysiące dziennie.

Zwłoki pomordowanych wywożono w okoliczne lasy, gdzie w dobrze ukrytych miejscach zakopywano w głębokich dołach. Spoczywają w Bykowni i Kuropatach, a także w Moskwie-Butowie, Lewaszowie pod Petersburgiem, Smoleńsku, Charkowie, Winnicy i wielu innych miejscach.

Starannie zaplanowana eksterminacja objęła również Moskwę i obwód moskiewski, Leningrad, Kraj Dniepropietrowski, Krasnojarsk i całą Syberię. W oparciu o zachowaną dokumentację liczbę wykonanych wyroków szacuje się na przeszło 111 tysięcy, drugie tyle zesłano do więzień i łagrów. W ocenie niektórych historyków łączny bilans ofiar może sięgać 140, a nawet 200 tysięcy.

źródło: IPN