Odkrycie malowanego grobowca w etruskiej nekropolii Tarquinii

W 2022 roku archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w nekropolii Monterozzi w Tarquinii – jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z cywilizacją etruską. W głębi zapomnianej komory grobowej odnaleziono freski o wyjątkowej wartości historycznej, które po wiekach zapomnienia ukazują bogactwo sztuki funeralnej tej starożytnej kultury. Odkrycie było utrzymywane w tajemnicy przez dwa lata, by umożliwić dokładne badania i zabezpieczenie stanowiska przed rabusiami.

Nekropolia Monterozzi – skarb etruskiej kultury

Nekropolia Monterozzi w Tarquinii, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, zawiera ponad sześć tysięcy grobów, z których około dwustu zdobią malowidła ścienne. Te wyjątkowe freski stanowią jedno z najważniejszych świadectw etruskiej kultury, dając wgląd w życie, wierzenia i rytuały funeralne ludu, który zamieszkiwał środkową Italię od X do I wieku p.n.e.

Etruskowie byli mistrzami metalurgii, architektury i rzemiosła, a ich bogata symbolika i ceremonie pogrzebowe inspirowały kolejne pokolenia, w tym Rzymian. Grobowce w Monterozzi były miejscem spoczynku elity etruskiej – arystokratów, kapłanów i wybitnych rzemieślników. Malowidła ukazują sceny bankietów, procesji religijnych i zaświatowych podróży duszy, co czyni je bezcennym źródłem informacji o życiu i wierzeniach starożytnych mieszkańców Italii.

Tajemnicze odkrycie sprzed dwóch lat

Wszystko zaczęło się pod koniec 2022 roku, gdy na obszarach rolniczych w pobliżu Tarquinii pracownicy Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio zauważyli zapadnięcia terenu. Badania archeo-speleologiczne potwierdziły istnienie pod ziemią komorowych grobowców, które w przeszłości padły łupem rabusiów. Jeden z nich wyróżniał się spośród innych – zawalona ściana odsłoniła dostęp do głębszej komory, której wnętrze zdobiły niezwykle barwne freski, nienaruszone przez wcześniejsze splądrowania.

Co przedstawiają freski?

Największą sensację budzi zachowana dekoracja malarska. Ściany komory grobowej zdobią trzy unikatowe sceny:

• Lewa ściana ukazuje frenetyczny taniec, w którym kobiety i mężczyźni poruszają się w kręgu wokół eleganckiego flecisty. To prawdopodobnie scena obrzędowa, mająca na celu uczczenie pamięci zmarłego i jego przejście do zaświatów.

• Tylna ściana przedstawia tajemniczą postać kobiety, najprawdopodobniej zmarłej, w otoczeniu dwóch młodych mężczyzn. Niestety, część dekoracji uległa zniszczeniu wskutek zawalenia konstrukcji.

• Prawa ściana przedstawia warsztat metalurgiczny, co jest rzadkim motywem w etruskiej sztuce funeralnej. Badacze spekulują, że może to być wyobrażenie mitologicznego warsztatu boga Sethlansa, etruskiego odpowiednika Hefajstosa, lub symboliczne przedstawienie zawodu zmarłego.

Archeologiczne wyzwania i znaczenie znaleziska

Grobowiec pochodzi z V wieku p.n.e., jednak materiały znalezione w jego wnętrzu – w tym fragmenty ceramiki attyckiej z czerwonymi figurami – wskazują na wcześniejszy pochówek, datowany na koniec okresu orientalizującego, ponad sto lat wcześniej. Przeplatanie się warstw historycznych wskazuje, że w starożytności miejsce to mogło być wielokrotnie wykorzystywane.

Zabytek pozostawał w ukryciu przez wieki, częściowo zasypany gruzem po zawaleniu się starszego grobowca. W przeszłości rabusie grobów splądrowali jego wnętrze, lecz ich działania nie zniszczyły fresków, które dziś pozwalają na głębsze zrozumienie etruskiej symboliki i codziennych praktyk.

Prace konserwatorskie i przyszłość odkrycia

Dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury włoscy konserwatorzy rozpoczęli pieczołowite prace nad zabezpieczeniem malowideł. Zespoły badawcze, pod kierunkiem Margity Eichberg oraz Adele Cecchini i Mariangeli Santelli, zajmują się analizą chemiczną pigmentów oraz rekonstrukcją uszkodzonych fragmentów.

Daniele F. Maras, archeolog odpowiedzialny za odkrycie i dyrektor Narodowego Muzeum Archeologicznego we Florencji, podkreślił znaczenie tego znaleziska. Jest to bowiem pierwszy od dziesięcioleci nowy malowany grobowiec odkryty w Tarquinii, który nie tylko wzbogaca naszą wiedzę o sztuce funeralnej Etrusków, ale także stawia nowe pytania dotyczące struktury społecznej i zawodowej tej tajemniczej cywilizacji.

źródło: Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio

fot. AlexanderVanLoon; Wikipedia; Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.